życie po francusku
Dodaj komentarz

Jacy są „Francuzi” Warlikowskiego?

Niemożliwe stało się możliwe. „W poszukiwaniu straconego czasu” Marcela Prousta, książka nad książkami, królowa powieści francuskiej, jeden z rubinów zdobiących koronę literatury światowej, jest do zobaczenia i przeżycia na scenie Nowego Teatru w Warszawie. I któż inny jak nie Krzysztof Warlikowski mógł zaprosić Prousta na teatralne deski?

Jak przedstawić arcydzieło Marcela Prousta w jakikolwiek inny niż literacki sposób? Przecież siedem tomów tej monumentalnej powieści nie da się streścić bez spłaszczania jej wielowątkowości i wielopłaszczyznowości, tak formalnej jak i czysto fabularnej. „W poszukiwaniu straconego czasu” jest bowiem znakiem cywilizacji w jej humanistycznym apogeum, morzem przemyśleń nad społeczeństwem, kulturą i czasem z perspektywy narratora oraz wyłaniających się z jego wspomnień postaci. Warlikowski nie staje naprzeciw Prousta z mieczem, nie wyzywa go na pojedynek między teatrem, a literaturą i nie aspiruje do przekładania „W poszukiwaniu…” na język dramatu. „Ideą spektaklu nie jest tworzenie scenicznego ekwiwalentu powieści, ale znalezienie świata równoległego, struktury, przez którą przewleczemy naszą epokę jak przez precyzyjne ucho igielne krytycznego spojrzenia Prousta, z zachowaniem jego szczególności i ostrości widzenia i błyskotliwego poczucia humoru.” – możemy przeczytać w materiałach prasowych. Warlikowski zakłada proustowskie okulary, by ukazać nam dzisiejszy świat.

fot. Tal Bitton (6)

Agata Buzek i Claude Bardouil / foto: Tal Bitton

Idąc na „Francuzów” tłumna publiczność przeżywa różne, momentami skrajne emocje. Niektórzy ochoczo wkraczają do Nowego Teatru z nadzieją na poznanie Swanna, Albertyny i rodziny De Guermantes’ów, w których wcielają się wybitni aktorzy od dawna wiernie współpracujący z Warlikowskim. Inni sceptycznie spoglądają na program spektaklu i listę pojawiających się postaci z ich mikrobiografiami opatrzonymi graficznym objaśnieniem statusu społeczno-małżeńskiego i tożsamości narodowo-seksualnej. Jeszcze inni zastanawiają się, czy przetrwają te pięć godzin w proustowsko-warlikowskim świecie. Wszystkich jednak łączy to, że będą uczestniczyć w monumentalnym wydarzeniu, które – choć oszczędne w środkach – porusza do głębi.

fot. Tal Bitton (8)

Magdalena Cielecka / foto: Tal Bitton

Im bardziej mija czas „Francuzów”, tym mniej się go odczuwa. Spektakl płynie jak trucizna niepozornie wlana do naszego naparu lipowego. Widzowie sączą ją, sami nie wiedząc, jak i kiedy świat Prousta ogarnia ich od środka.

Pierwszy akt to czas zakażenia, zasmakowania konwenansów i gier między podziałami. Zblazowana arystokracja przebywa w szklanym terrarium, z którego pragnie wymknąć się Oriana de Guermantes (Magdalena Cielecka). Z jednej strony Afera Dreyfusa, z drugiej – starania o miałki awans społeczny komponują się złowrogo na tle emocji samotnej Oriany i wtórującej jej wrażliwej Racheli (Agata Buzek) śpiewającej piosenki Davida Lyncha.

fot. Tal Bitton (7)

Agata Buzek i Claude Bardouil / foto: Tal Bitton

W drugim akcie dramatyczna trucizna daje o sobie znać. Warlikowski rozwija płatki jak gigantyczny kwiat przed chwilą ustawiony na scenie. Aktorzy stają się performerami. Z ich twarzy opadają niezwykłe maski autorstwa Zofii Remiszewskiej. Miłość, zawiść, „Sodoma i Gomora”. Historia, czas i postaci uderzają w coraz cieńsze struny, tak jak Michał Pepol wirtuozersko grający na wiolonczeli utwór Pawła Mykietyna. Znikają sztuczne granice sztuki.

fot. Tal Bitton (9)

Maja Ostaszewska / foto: Tal Bitton

Dzieło dopełnia się jednak w trzecim akcie, najbardziej gorzkim i drapieżnie wyrywającym strzępy emocji z widzów. Maciej Stuhr jako Robert de Saint-Loup przedstawia brutalne „Ultimatum” Fernando Pessoa. Jego przerażająca diagnoza społeczeństwa napisana w 1917 roku rani aktualnością w dzisiejszej Europie. Z okruchów tejże cywilizacji wyłania się „Czas odnaleziony”. Bohaterowie siadają z trudem przed widzami, starzy i schorowani, a jednak tacy sami. Wyglądający jak Karl Lagerfeld Baron de Charlus (Jacek Poniedziałek) i ciągle frywolna Odeta de Crécy (Maja Ostaszewska) jeszcze chcieliby skorzystać z życia ostatnim tchnieniem. U kresu swej drogi, pół żartem pół serio, przemijają w swej dekadencji krztusząc się własnym kaszlem.

fot. Tal Bitton (5)

scena zbiorowa / foto: Tal Bitton

Cisza po ostatnich słowach przedstawienia jest jak piana zostająca na piasku po uderzeniu fali. Rozbrzmiewa w ciemności. Owacje na stojąco i dyskretnie ocierane łzy prowadzą widzów do rzeczywistości, bez antidotum na proustowsko-warlikowską truciznę. To trzeba przeżyć.

FRANCUZI

Proust / Warlikowski

Reżyseria: Krzysztof Warlikowski
Adaptacja: Krzysztof Warlikowski, Piotr Gruszczyński
Współpraca: Szczepan Orłowski

Występują: Agata Buzek / Magdalena Popławska, Magdalena Cielecka, Ewa Dałkowska, Małgorzata Hajewska-Krzysztofik, Maria Łozińska, Maja Ostaszewska, Claude Bardouil / Łukasz Przytarski, Mariusz Bonaszewski, Bartosz Gelner, Marek Kalita, Wojciech Kalarus, Zygmunt Malanowicz, Piotr Polak, Jacek Poniedziałek, Maciej Stuhr

Wiolonczela: Michał Pepol / Marcin Zdunik

Scenografia i kostiumy Małgorzata Szczęśniak
Muzyka: Jan Duszyński
Reżyseria świateł: Felice Ross
Ruch: Claude Bardouil
Wideo: Denis Guéguin
Animacje: Kamil Polak
Dramaturgia: Piotr Gruszczyński
Współpraca dramaturgiczna: Adam Radecki
Charakteryzacja i fryzury: Monika Kaleta
Inspicjent i operator kamery: Łukasz Jóźków
Maski: Zofia Remiszewska
Rzeźba: Dominik Dlouhy, Piotr Grzegorek

Produkcja: Nowy Teatr w Warszawie

Koprodukcja: Ruhrtriennale, Théâtre National de Chaillot (Paris), Comédie de Genève, Comédie de Clermont-Ferrand, la Filature (Mulhouse), le Parvis – Scène Nationale Tarbes Pyrénée

Premiera: 21 sierpnia 2015 w ramach Ruhrtriennale, interdyscyplinarnego festiwalu w Zagłębiu Ruhry pod arytystycznym kierownictwem Johana Simonsa.

Polska premiera: 3 października 2015 

Wszystkie zdjęcia ze spektaklu: Tal Bitton

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s